Z ekonomicznego punktu widzenia, szybka kolej jest zorientowana przede wszystkim na podróżujących w interesach. Tym niemniej coraz powszechniejsze jest używanie szybkich pociągów przez ludzi podróżujących w celach prywatnych, szczególnie wypoczynkowych. Dzięki relatywnie niskim cenom, niższym często niż w przypadku transportu lotniczego, szybkie pociągi stały się popularnym środkiem transportu.

Szybka kolej stała się również w wielu przypadkach czynnikiem przyspieszającym rozwój ekonomiczny obszarów, do których docierała. W chwili obecnej niektóre planowane trasy szybkich kolei mają za cel pierwszoplanowy połączenie obszarów wysoko rozwiniętych ekonomicznie z biedniejszą prowincją.

W Polsce, potrzeba wprowadzenia standardu kolei dużych prędkości dotyczy połączeń między Warszawą, a najważniejszymi aglomeracjami w kraju. W przypadku połączeń Warszawy z Krakowem oraz z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym standard ten zostanie zapewniony poprzez modernizację istniejącej Centralnej Magistrali Kolejowej, a Warszawy z Trójmiastem poprzez prowadzoną modernizację istniejącej linii. Natomiast wprowadzenie standardów w relacjach łączących Warszawę z Łodzią, Wrocławiem i Poznaniem wymaga zbudowania całkowicie nowej linii kolejowej dużych prędkości.

Oprócz realizacji założeń polityki transportowej polskiej i UE, za budową KDP przemawiają w szczególności następujące argumenty:

• obecnie przepustowość niektórych odcinków istniejących linii, łączących aglomeracje jest bliska wyczerpania. Dotyczy to szczególnie odcinków przywęzłowych w rejonie Warszawy, Poznania oraz Wrocławia;
• w przypadku istniejącego połączenia Warszawa – Wrocław problemem jest znaczące wydłużenie trasy, wynikające z prowadzenia pociągów przez Poznań;
• w skali całej sieci kolejowej istnieje potrzeba szybkiego rozwoju segmentu przewozów między największymi aglomeracjami w Polsce;
• zjawisko „świadomego wyboru przez konsumentów zachowań proekologicznych”, np. wyboru najmniej obciążających środowisko środków transportu.

Budowa linii dużych prędkości będzie sprzyjała zmianie struktury sieci kolejowej, a przede wszystkim wdrożeniu specjalizacji linii do określonych rodzajów przewozów.

Dzięki budowie linii dużych prędkości możliwe stanie się przeznaczenie istniejących linii kolejowych na potrzeby ruchu towarowego oraz pasażerskiego ruchu regionalnego.

W przypadku zaniechania budowy linii dużych prędkości w sytuacji, kiedy jest realizowany program budowy autostrad (w tym szczególnie A2) i dróg ekspresowych (w tym S8) oraz kiedy następuje rozwój transportu lotniczego, może nastąpić marginalizacja transportu kolejowego i zmiana podziału międzygałęziowego na korzyść środków transportu bardziej obciążających środowisko naturalne niż kolej: samochodu osobowego i samolotu.

Oprócz wskazania rozwiązania docelowego istotny jest sposób przeprowadzenia inwestycji, a w szczególności etapowanie budowy KDP, które powinno zostać racjonalnie powiązane z etapami modernizacji istniejącej linii konwencjonalnej Warszawa - Łódź. Te dwa projekty nie są konkurencyjne, ale wzajemnie się uzupełniają.

Pomiędzy Programem budowy KDP a modernizacją tradycyjnej kolei zachodzą powiązania oparte na wzajemnie korzystnej synchronizacji: KDP czyni bardziej atrakcyjną tradycyjną kolej, a tradycyjna kolej dowozi klientów do KDP.

Dlatego konieczna jest równowaga i synchronizacja terytorialna pomiędzy nakładami na wdrażanie KDP, a nakładami na modernizację kolei tradycyjnej.

Linia "Y" będzie komplementarna do południkowej trasy KDP, jaka powstanie w rezultacie trwającej już modernizacji linii Gdańsk-Warszawa oraz przyszłej modernizacji Centralnej Magistrali Kolejowej.

W ten sposób stworzone zostaną warunki do uruchomienia sieci połączeń pociągami dużych prędkości o bardzo dużej dostępności i o długości wielokrotnie większej od długości nowo budowanych odcinków linii.

Właśnie osiągniecie efektu w skali sieci będzie możliwe dzięki synergii wynikającej z równoczesnej realizacji nowych inwestycji oraz z modernizacji linii istniejących. Realizacja linii "Y"wraz z modernizacją CMK stworzy system KDP w centrum kraju i na liniach obciążonych największym strumieniem pasażerów. Jego pozytywne skutki rozciągną się także na pozostałe regiony zapewniając im istotne skrócenie czasu podróży w wielu relacjach pomiędzy miastami wojewódzkimi.